Christian Clot, moderne ontdekkingsreiziger
Christian Clot is al meer dan 20 jaar een ontdekkingsreiziger. Hij reist de wereld rond in dienst van de wetenschap. Zijn specialiteit? Expedities in vijandige omgevingen. In 2016 begon hij aan een nieuw avontuur, ADAPTATION — 4×30 dagen. Zijn doel is om achtereenvolgens de 4 meest extreme omgevingen op aarde te doorkruisen om zo de aanpassingsvermogens van het menselijk lichaam beter te bestuderen. Met genoegen nemen we deel aan dit avontuur door hem te voorzien van de best mogelijke zonbescherming. We hebben van zijn terugkeer uit Patagonië gebruikgemaakt om hem te ontmoeten en hem enkele vragen te stellen.
Fotocredit: Les Zeppelins
Hallo Christian, voor degenen die je nog niet kennen, kun je jezelf in een paar woorden voorstellen?
Christian Clot, 44 jaar, ik onderneem nu al iets meer dan 20 jaar expedities naar verschillende plekken op aarde, telkens met een wetenschappelijke vraagstelling. Dit kan geografisch of fysiek van aard zijn, bijvoorbeeld in de glaciologie, of meer gericht op de menselijke aspecten zoals etno- of antropologie. Maar al zo'n tien jaar wijd ik al mijn expedities aan onderzoek en begrip van de menselijke aanpassing in vijandige omgevingen.
Was je voorbestemd voor een carrière als acteur? Hoe ben je een avonturier geworden?
Eigenlijk is het juist andersom. Toen ik klein was, wilde ik ontdekkingsreiziger worden, dat was een echte wens. Ik bracht mijn tijd graag door in het bos, midden in de natuur. Toen ik naar school ging, leerden we dat een ontdekkingsreiziger geen beroep is, dat we vandaag de dag alles al kenden en dat er dus niets meer te ontdekken viel. Ik koos daarom voor een ander beroep, dat van acteur, wat me heel leuk leek en me in staat stelde mijn passies voor onderzoek en ontdekking te bevredigen. Enkele jaren later, tijdens een voettocht door Nepal, ontmoette ik zeer geïsoleerde bevolkingsgroepen die nog nooit witte mensen hadden gezien. Dat was een echte openbaring. Ik realiseerde me dat er nog steeds gebieden te ontdekken waren, dus ik stopte met mijn acteercarrière om weer te doen wat ik als kind deed: verkennen.
Volg je een speciale voorbereiding om te acclimatiseren aan je toekomstige omgeving voordat je op expeditie gaat?
Ja, ik bereid me serieus voor. Ontdekkingsreiziger willen zijn is één ding, maar het echt worden is iets anders. Wat betreft de fysieke conditie, ik heb altijd veel bergen beklommen, dus ik was wat dat betreft redelijk goed voorbereid. Daarna moest ik naar alle soorten terreinen, de woestijn, de bergen, de bossen of de zee om van deze omgevingen te leren, ze zoveel mogelijk te temmen. Wat betreft kennis, ik moest veel studies herhalen die ik op school niet echt had gedaan of niet goed had gevolgd (lacht). Ik volgde cursussen talen, aardrijkskunde, natuurkunde en vulde die aan met kennis van neurowetenschappen en fysiologie, essentieel voor mijn expedities.
Onlangs ben je begonnen aan een nieuw soloadvontuur, Adaptation 4X30 dagen, kun je ons daar iets over vertellen?
Zoals ik al zei, werk ik nu al zo'n tien jaar aan het menselijk uithoudingsvermogen in crisissituaties. Ik heb me lang gericht op het psychologische aspect, maar ik miste een fundamenteel aspect: weten hoe het menselijk brein zich aan deze situaties kan aanpassen. In 2014 besloot ik daarom deze expeditie op te zetten om nieuw onderzoek te doen. Het doel is te begrijpen hoe het cognitieve systeem zich aanpast aan extreme situaties, de transformatie van het brein en het menselijk lichaam in deze moeilijke momenten te bestuderen. Ik heb dus deze expeditie bedacht met als doel naar de vier meest extreme omgevingen op aarde te gaan. Het principe is om telkens 30 dagen te blijven om de tijd te hebben om een evolutie in het gedrag van lichaam en geest te observeren.
En als ik me niet vergis, volg je een route?
Er zijn twee redenen voor de route. De eerste is het idee dat als ik me ergens zou vestigen, ik een structuur zou kunnen creëren die me in staat stelt 'beter te leven', en dat is niet helemaal wat we zoeken. Door te bewegen, word ik gedwongen mezelf voortdurend in vraag te stellen. Dan is er nog een tweede reden: de wetenschappers met wie ik werk en ikzelf zijn het erover eens dat het concept motivatie erg belangrijk is om je aan te passen aan een nieuwe situatie. Je moet een reden vinden om je aan te passen, en ergens is een doel, een traject, een beweging een grote bron van motivatie.
Je eerste expeditie vond plaats in de Iraanse Dasht-e Lut woestijn, met temperaturen rond de 60 °C, kun je ons iets vertellen over deze reis?
Vanuit wetenschappelijk oogpunt is het nog wat vroeg om conclusies te trekken, omdat het altijd analyses op lange termijn zijn. We hebben ook vergelijkingsmateriaal nodig, dus we hebben de gegevens nodig die ik in de andere omgevingen zal verzamelen. Maar wat interessant is op een plek als de Dasht-e Lut, een woestijn die relatief vlak en regelmatig is, zijn de precieze variaties gedurende de dag: wat koelte in de ochtend, een extreme temperatuurstijging overdag, en dan een kalmte in de avond met relatief koele nachten, rond de 25 °C. Dit stelt de mens in staat zich relatief snel aan te passen, omdat hij zich korte-termijn doelen kan stellen. Als we ons een tijdje erg slecht voelen, vooral midden op de dag, weten we dat het over een paar uur voorbij is, dus we kunnen vooruitkijken. In een omgeving als Patagonië, waar alles voortdurend verandert, kun je niet op dezelfde manier vooruitkijken.
Je werd na 20 dagen onderbroken door de Iraanse geheime dienst, ik kan me je verrassing voorstellen toen je ze zag aankomen?
Ja, de Dasht-E Lut ligt op de grens van Iran en Pakistan/Afghanistan, en toen ik daar was, was er helaas veel activiteit van de Taliban tussen deze twee landen, in het gebied waar ik me bevond. Sommigen probeerden Iran over te steken om naar Syrië te gaan. Daarvoor wilden ze de woestijn doorkruisen met een jeep en de Iraanse autoriteiten onderschepten mij, waarschijnlijk een beetje toevallig. Ik moest de expeditie onderbreken uit veiligheidsoverwegingen, om te voorkomen dat ik een slechte ontmoeting zou hebben.
Je hebt net je tweede expeditie in het hart van Patagonië afgerond, een van de weinige plekken waar de luchtvochtigheid hoog kan zijn en de temperaturen negatief, hoe ging dat? Was het moeilijker dan Iran?
Inderdaad, deze omgeving bleek ingewikkelder dan de woestijn. De extreme pieken zijn iets minder heftig, maar er is die beruchte onregelmatigheid van het klimaat die erg moeilijk te beheersen is, vooral in een kajak. De navigatieomstandigheden waren zeer onzeker. Ik kon 's ochtends vertrekken bij redelijk rustig weer en binnen enkele minuten konden er zeer hevige winden opsteken. Je bent gedwongen om in het heden te redeneren en dat bemoeilijkt de menselijke aanpassing enorm. Vooral voor ons, westerlingen, die een sterke neiging hebben om altijd op de lange termijn te willen plannen. Hier moeten we opnieuw leren accepteren dat we slechts een element zijn te midden van deze immense universums, en dat vereist dat we voortdurend op volle toeren draaien.
Dus naar uw mening is dit de omgeving die het zwaarst zal zijn waarin u zult opereren?
Ik weet niet of het het zwaarste zal zijn, maar het is in ieder geval cognitief het meest vermoeiende. Je moet altijd alert zijn en dus altijd op volle toeren draaien, terwijl je in andere omgevingen soms kunt terugschakelen. Maar het zal interessant zijn om te vergelijken met de Amazone. Hoewel het klimaat in die omgeving relatief stabiel is, zullen we te maken krijgen met een veel vijandigere fauna en flora, wat een zekere spanning kan veroorzaken die interessant is om te bestuderen.
Wat voor soort gegevens verzamel je ter plaatse? Hoe ga je te werk?
Er zijn drie verschillende soorten gegevens. Er zijn objectieve gegevens met apparaten die bijvoorbeeld mijn hartslag, mijn fysiologische of cognitieve activiteit meten. Dan is er een tweede categorie werk die lijkt op vragenlijsten over wat ik ter plekke meemaak. Hoe ervaar ik dingen ter plekke? Dan is er nog een derde type gegevens dat fysieke gegevens van het terrein zijn, zoals het weer. Door al deze gegevens te combineren en met de hulp van de verschillende onderzoekers en laboratoria die aan het avontuur deelnemen, zullen we correlaties maken tussen al deze elementen.
Ondanks de moeilijkheid van deze expedities, moet je prachtige landschappen doorkruisen, heb je tijd om ervan te genieten? Is het een manier om jezelf te troosten, of laat de strijd om te overleven geen tijd om daaraan te denken?
Juist hier ligt de kracht van het extreme. In de omgevingen die ik doorkruis, is er ook veel schoonheid en verwondering. Dat is ook een van de krachten van aanpassing: wanneer je weer in staat bent om je te verwonderen over de plekken. Dat wil zeggen, in het begin, meestal, zorgt de intensiteit van deze omgevingen en hun impact eerder voor een negatief gevoel; we hebben moeite om ze te waarderen. En een van de tekenen van aanpassing is wanneer je deze omgevingen weer gaat zien voor wat ze werkelijk zijn. Prachtige, volkomen ongerepte natuur, in zijn puurste vorm, zonder enige menselijke aanpassing.
We zijn er erg trots op dat je Vuarnet hebt gekozen om je te vergezellen op deze expedities. Hoe beoordeel je onze producten? Hebben ze de extreme temperaturen doorstaan?
Ik ben ook erg blij dat ik op Vuarnet kan rekenen om me te vergezellen. Het is materiaal dat me positief heeft verrast, met name in de woestijn. Er waren verschillende hevige stormen met steenslag, en op een keer raakte er een me vol in het gezicht, ter hoogte van mijn ogen. Hij raakte de bril hard, maar zonder dat hij brak. Hij kreeg weliswaar een kleine barst, maar dat heeft mijn oog gered, wat al heel wat is! Ik kon ze ook dragen bij zeer hoge temperaturen, een groot pluspunt. Hoewel ik ze in Patagonië iets minder heb gedragen, waren er wel degelijk dagen met stralende zon. Dagelijks blijkt dat het zeer aangename en gemakkelijk te dragen brillen zijn, die licht zijn en goed blijven zitten.
Tot slot, kun je ons je visie geven op een Vuarnet Day?
Er zijn er zoveel. Maar het zou potentieel de top van een prachtige berg zijn die uitkijkt over de rest van het massief. Idealiter de Andes, omdat we daar vaak zeer gevarieerde landschappen hebben. Vanaf de top van deze bergen kun je inderdaad uitgestrekte plateaus, bossen en diverse andere gebieden zien. Je hebt dus het gevoel dat je de hele wereld in één oogopslag kunt overzien.
